100 years of Dutch Architecture Abroad
world map

Nederlandse architectuur in het buitenland

De Hansaviertel-woontoren van Van den Broek & Bakema in Berlijn, het CCTV-gebouw van Rem Koolhaas in Beijing, woningcomplex Lianjiang Butterfly Bay van NEXT architects, Mecanoo’s Library of Birmingham: al tientallen jaren speelt Nederlandse architectuur een toonaangevende rol in de mondiale bouwwereld. Zoals Dutch design sinds H.P. Berlage en De Stijl sowieso wereldwijd tot de verbeelding spreekt.
In toenemende mate vormen buitenlandse projecten van Nederlandse architecten – van individuele gebouwen tot stedenbouwkundige plannen en grote civiele werken – een substantieel deel van de Nederlandse bouwgeschiedenis en daarmee van ons culturele erfgoed. Bovendien vormen ze een belangrijk exportproduct. Niet alleen op het gebied van vormgeving en innovatie, maar ook waar het duurzaamheid, energie
zuinigheid en constructie betreft.

In het buitenland gerealiseerde ontwerpen van Nederlandse architecten en stedenbouwkundigen zijn, opmerkelijk genoeg, nog nooit geïnventariseerd, samengebracht of vanuit een specifieke invalshoek beschreven. In landen om ons heen is dit wel al gebeurd. Architectuurhistoricus Marcel Teunissen en ontwerpers Ad van der Kouwe en Inge Croes-Kwee van Manifesta Idee en Ontwerp ontwikkelen nu een platform over dit onderwerp: dutcharchitectureabroad.com.
Een ambitieus en innovatief project, waarvoor de tijd meer dan rijp is.

Platform

De indrukwekkende lijst van projecten groeit snel. Deze levende database vormt het fundament van het platform, dat de projecten ontsluit door gedegen beschrijvingen, foto’s, tekeningen en eventueel video’s, animaties en geluidsfragmenten, zie voorbeelden projecten.
Zoeken wordt mogelijk gemaakt via verschillende indexen, niet alleen op land of op architect, maar bijvoorbeeld ook op gebouwtype, tijdvak etc. Het streven is het platform in 2018 te lanceren, met ca. 300 beschreven projecten.
Het is de intentie om een aantal keren per jaar projecten aan de database toe te voegen. Een internationaal netwerk van scouts levert hiervoor input; op termijn wordt gestreefd naar volledigheid.
Het platform beoogt een community te worden voor alle partijen, die Nederlandse architectuur binnen het mondiale werkveld onder de aandacht willen brengen. Bijvoorbeeld door het initiëren en ontwikkelen van lezingen, (reizende) tentoonstellingen en manifestaties, in samenwerking met en op verzoek van geïnteresseerde organisaties en belanghebbenden.

Er leven volop ideeën om het platform in de toekomst verder uit te breiden. Te denken valt aan onderwerpen als landschapsarchitectuur, interieurarchitectuur, waterwerken en niet-
uitgevoerde ontwerpen. Uit oogpunt van behoud van cultureel erfgoed zou er sowieso aandacht moeten zijn voor (waarschijnlijk vooral oudere) projecten, die het risico lopen in verval te raken of gesloopt te worden. Behoud zal lang niet altijd mogelijk zijn; 
documentatie in woord en beeld in de database is dan van groot belang. Zie projectvoorbeeld.

cassetteSampler

Publicatie

Tegelijk met de lancering moeten de database en het digitale platform ook hun fysieke neerslag krijgen in een (node gemiste) publicatie over 100 jaar Nederlandse architectuur in het buitenland. Deze Engelstalige publicatie zal bestaan uit een groot, rijk geïllustreerd boek, waarin aan de hand van een aantal flag ship projects en essays een eeuw Nederlandse architectuur in het buitenland in kaart wordt gebracht.
Rode draad hierbij is innovatie, waarbij ook onder meer het bouwproces en de rol van aannemers, constructeurs en andere bouwtechnische specialisten worden belicht.
De opbouw is chronologisch, met aandacht voor de geografische spreiding, spreiding over bouwperiodes en over generaties architecten, met een vanzelfsprekende nadruk op de laatste 25 jaar.
Een inleidend hoofdstuk geeft duiding aan het historisch perspectief van Nederlandse ondernemingszin en het streven naar vernieuwing in de architectuur.

Het boek verschijnt in een foedraal, tezamen met een cassette met drie kleine gidsen, waarin volgens een geografische indeling nog eens 300 projecten kort worden beschreven.
Een fraai naslagwerk, interessant voor zowel de handelsdelegatie, die een origineel ‘oer-Hollands’ cadeau wil achterlaten als voor de architectuurtoerist, die een stedentrip plant.

sampleSpread

Inhoud en thematiek

Op dit moment wordt contact gelegd met enkele specialisten die, aansluitend bij hun vakgebied en de flag ship projects, essays gaan schrijven vanuit vooralsnog de volgende thema’s:

  • Historisch perspectief
  • Innovatie als ontwerpuitgangspunt
  • Transformatie en herbestemming
  • Duurzaamheid en energiezuinigheid
  • Meervoudig grondgebruik en de compacte stad
  • Flexibele stedenbouw
  • Contextualisme en de omgeving als inspiratiebron
  • Nieuwe constructievormen en materiaaltoepassingen
  • Bijzondere woonvormen
  • Evolutie van het bouwproces
  • Impulsen voor nieuw stedelijk leven
  • De toekomst van het winkelen in tijden van digitalisering.

Bij de totstandkoming wordt een aantal – strikt onafhankelijke – deskundigen betrokken die samen met de initiatiefnemers de selectiecommissie en de eindredactie vormen.
Tevens wordt, ter ondersteuning van het gehele project, een comité van aanbeveling 
samengesteld in samenwerking met Ruud Brouwers, voormalig directeur van het 
Stimuleringsfonds voor Architectuur en voormalig adjunct directeur van het Nederlands 
Architectuurinstituut. Gesprekken hierover zijn in volle gang.

nai010 uitgevers gaat de publicatie uitgeven (Marcel Witvoet).

Betrokken personen en instellingen

Manifesta Idee en Ontwerp (Ad van der Kouwe en Inge Croes-Kwee) is als initiator verantwoordelijk voor de organisatie en productie van het project en verzorgt de vormgeving en de technische realisatie van de website en de publicatie. Manifesta ontwierp al vele publicaties over architectuur, zoals het standaardwerk over Van den Broek & Bakema.
Ad van der Kouwe ontwikkelde de reizende tentoonstelling Auslandsbeziehungen, over projecten die door jonge Duitse architecten buiten Duitsland zijn gerealiseerd.

Mede-initiatiefnemer drs. Marcel Teunissen, architectuurhistoricus, is verantwoordelijk voor het onderzoek, de beschrijving van alle projecten en de inhoudelijke eindredactie. Hij verzorgde over het onderwerp ook lezingencycli op universitair niveau en is auteur van meerdere boeken en artikelen op het gebied van architectuur.

DutchCulture, centre for international cooperation, een onafhankelijke instelling gefinancierd door de ministeries van Buitenlandse Zaken en OCW, gaat het project via hun diplomatieke netwerk onder de aandacht brengen van de cultureel attachés van de Nederlandse ambassades en consulaten.

De BNA / Royal Institute of Dutch Architects onderschrijft het belang van het platform en verleent medewerking aan de realisatie en het up to date houden van de database. Voor hun leden uiteraard ook van groot belang. (Mathias Lehner, programmamanager BNA International)

Ook Het Nieuwe Instituut is betrokken bij het initiatief. (Jasper Renema)

Bijdragen?

Ongetwijfeld leven er in het werkveld nog vele interessante ideeën, aanvullingen en kansen op dit gebied. Alle input is van harte welkom, om zodoende het project zo goed en zo breed mogelijk te realiseren. Uiteraard is het bijeenbrengen van de benodigde fondsen hierbij ook een belangrijk punt.
Voor meer informatie kunt u contact met ons opnemen via inge@manifestarotterdam.nl

Marcel Teunissen
Ad van der Kouwe
Inge Croes-Kwee